Spierbevangenheid

Spierbevangenheid is een stoornis in de spierstofwisseling van het paard. Het is ook wel bekend onder de term “tying up” of “maandagziekte”. Spierbevangenheid ontstaat meestal 10-15 minuten nadat het dier in beweging is geweest. In het geval van spierbevangenheid treedt er totale verzuring op van de spieren maar met name de spieren van de rug, lendenen en het kruis. Spierbevangenheid is een zeer ernstige aandoening en vergt direct een goede manier van handelen. Vaak wordt het verward met koliek. In het geval van koliek is bijvoorbeeld stappen een goede therapie, terwijl dit voor een spierbevangen paard funest kan zijn. Vandaar dat het zo belangrijk is dat de symptomen herkend worden.

Oorzaken en het ontstaan van spierbevangenheid

Spierbevangenheid is een lastig fenomeen, waarnaar nog steeds veel onderzoek plaatsvindt. Grofweg zijn er twee oorzaken van spierbevangenheid aan te wijzen:

  • Te veel krachtvoer (met name veel suikers en zetmeel) in verhouding tot de arbeid die geleverd moet worden.
  • Plotseling veel (in)spanning of opwinding (kan erfelijk bepaald zijn)

Spierbevangenheid ontstaan doordat zich een te grote hoeveelheid energie zich in de spiercel ophoopt. Dit ontstaat op het moment dat het paard grote hoeveelheden energie opneemt middels het krachtvoer (met name suikers) maar dit niet hoeft te gebruiken voor het verrichten van arbeid. De energie uit het voer wordt opgeslagen in het lichaam en bewaard voor het moment dat er wel weer gewerkt moet worden. Wanneer er weer arbeid wordt verricht moet de opgeslagen energie eerst worden verbrand. Normaal gesproken vindt dit plaats in de spier onder invloed van zuurstof. Het overschot aan verbranding van energie vindt plaats zonder zuurstof. Bij de verbranding van energie zonder zuurstof komt zuur vrij (lactaat). Dit zuur beschadigt de spiercellen waardoor een enorm pijnlijke (ontstekings) reactie ontstaat in de spieren.

Quarterhorses en Paints zijn in het bijzonder gevoelig voor de ontwikkeling van spierbevangenheid. Naast het feit dat het natuurlijk enorme bodybuilders zijn met een enorme spiermassa, wordt er op bepaalde momenten enorme krachtige inspanning van ze verlangd. Daarnaast komt bij Quarterhorses en Paints een erfelijke ziekte voor genaamd Equine Polysacharide Storage Myopathy (EPSSM) waardoor ze een afwijkende koolhydraadstofwisseling hebben. Hierdoor verzameld zich een abnormale hoeveelheid koolhydraten in de spiercellen die dus bij inspanning ineens verbrand worden waardoor sneller celschade ontstaat.

Verschijnselen van spierbevangenheid

De verschijnselen welke waar te nemen zijn bij spierbevangenheid variëren met de ernst. Ze kunnen heel subtiel zijn en sterk lijken op kreupelheid. Toch is het gezien de ernst belangrijk spierbevangenheid te onderscheiden van koliek of kreupelheid. Spierbevangenheid ontstaat meestal na een heftige inspanning (b.v. een wedstrijd), met name als voorafgaand aan die inspanning een periode van relatieve rust heeft plaatsgevonden zonder dat de voeding daarop is aangepast. Vandaar dat het ook wel de naam maandagziekte draagt.

Lichte spierbevangenheid: paarden staan met omhoog gebogen rug en zijn stijf in de achterhand

Middelmatige spierbevangenheid: paarden willen niet graag lopen, zijn stijf en hebben een sterk verkorte pas. Het paart trilt en knikt in de achterhand. De spieren van de achterhand zijn stijf, gezwollen en pijnlijk.

Ernstige spierbevangenheid: paarden weigeren om te lopen, zweten enorm, zijn angstig, hebben wijde neusgaten, versnelde hartslag en ademhaling. Typisch is roodbruine urine (ontstaat door afbraakproducten van de spier die in de urine terecht komen). De meeste paarden willen gaan liggen en komen niet meer overeind.

Wat moet/kan ik doen bij spierbevangenheid?

1. Bel direct een dierenarts ongeacht de ernst van de verschijnselen. Hoe eerder er een dierenarts bij is hoe beter (schade kan dan hopelijk zo goed mogelijk worden beperkt).

2. Zet het paard STIL op stal. Hoe meer je loopt hoe meer de spieren bewegen, hoe meer verzuring er ontstaat en hoe meer schade de spieren oplopen. Zorg voor een zachte ondergrond zodat het paard zich niet kan bezeren

3. Vervoer het paard zo min mogelijk

4. Houdt het paard warm onder een deken

5. Geef het paard geen eten, zorg wel dat er voldoende drinkwater aanwezig is.

Onderzoek van de dierenarts

Bij aankomst zal de dierenarts het paard onderzoeken. Zonodig zal pijnstiller en ontstekingsremmer worden toegediend. Daarnaast zal bloed worden afgenomen om te bevestigen of er sprake is van spierbevangenheid en wat de ernst van de bevangenheid is.

Hoe kan ik spierbevangenheid voorkomen?

  • Zorg voor een gelijkmatig trainingsschema
  • Op dagen dat het paard minder inspanning levert, pas dan de avond ervoor de voedingsbehoefte aan. Verminder de hoeveelheid krachtvoer. De hoeveelheid hooi kan gelijk blijven.
  • Laat het paard niet 24 uur per dag in de box staan. Zorg voor enige vorm van beweging in de vorm van stappen aan de hand, weidegang, rijden of longeren.
  • Voorkom overbelasting. Zorgt voor een goede warming op en een goede cooling down tijdens de training.
  • Pas de voeding aan, aan de te verwachte prestatie van het paard. Vraag zonodig voedingsadvies.
  • Geef ruim voldoende ruwvoer (zoals bijvoorbeeld hooi). Let wel op dat de energiewaarde van het ruwvoer ook niet te hoog is. (ook ruwvoer kan veel suikers bevatten).
  • Voer anti-oxidanten supplementen zoals vitamine C, E en Selenium

Behandeling

De behandeling van spierbevangenheid zal bestaan uit rust, aanpassing van de voeding, supplementen met vitamine E en Selenium, een gestructureerd opbouwend bewegingsschema, pijnstillers, kalmerende middelen en ontstekingsremmers. Regelmatig zullen bloedcontroles moeten plaatsvinden om het herstel te monitoren.

Herstel kan weken tot maanden duren. In sommige gevallen zal het paard niet meer terugkeren op het oude niveau.