Gynaecologie

Gynaecologie paard

Naast dat paarden in Nederland gebruikt worden voor de sport wordt er ook veel met paarden gefokt. Het proces van de begeleiding vanaf de eisprong tot aan de geboorte van het veulen is veelomvattend. In veel gevallen verloopt alles natuurlijk en zonder problemen. Echter ook bij het drachtig krijgen van merries en/of de geboorte van veulens kunnen veel problemen voorkomen.

Kennis van de hormonale processen bij de voortplanting en van de factoren die de vruchtbaarheid beïnvloeden zijn hierbij onmisbaar. Dierenkliniek Hoogveld biedt hiertoe vruchtbaarheids- en drachtbegeleiding van uw paard. Dit proces start op het moment van de hengstigheid.

De cyclus van de merrie

Merries hebben een zogenaamde seizoensgebonden cyclus. Dat betekend dat merries met name als de daglichtlengte toeneemt (dus zomer en voorjaar) hengstig worden. Op dat moment ontstaan er follikels (eiblaasjes) in de eierstokken. Tegen het einde van de hengstigheid vindt de eisprong plaatst waarbij het eitje in de baarmoeder terecht komt. Dat is dan tevens het moment waarop het bevrucht kan worden. Wordt het eitje niet bevrucht dan zal de merrie binnen korte termijn weer opnieuw hengstig worden. Wanneer het eitje wel is bevrucht worden er hormonen geproduceerd die de dracht in stand houden en zorgen dat er geen nieuwe hengstigheid optreed. De totale cyclus van de merrie duurt ongeveer 21 dagen, maar kan tussen verschillende merries soms sterk verschillen. De werkelijk zichtbare hengstigheid duurt ongeveer 5-8 dagen.

Voortplantingsbegeleiding

Wanneer u wenst uw merrie te laten dekken dan neemt u bij aanvang van de hengstigheid contact op met de dierenarts. De dierenarts zal vervolgens met u een moment afspreken waarop hij de merrie zal scannen. Scannen is een echografisch onderzoek waarbij via de darm van het paard met de echo naar de voortplantingsorganen wordt gekeken. De dierenarts kan hierbij vaststellen in welk stadium de merrie is, of er al eiblaasjes aanwezig zijn, hoe groot deze eiblaasjes zijn en hiermee een inschatting maken wanneer uw merrie haar eisprong zal gaan hebben.

Het is belangrijk te weten wanneer de merrie haar eisprong heeft. In Nederland worden de meeste merries gedekt middels kunstmatige inseminatie. Dit kan plaatsvinden met behulp van gekoeld of bevroren sperma. Omdat zowel gekoeld sperma (12 uur), als zeker bevroren sperma (6 uur) een vrij korte houdbaarheidsduur heeft is het belangrijk om zo exact mogelijk het moment van eisprong te bepalen. Soms is het zelfs nodig de merrie 2-3 maal per dag te controleren. De eerste inseminatie vindt meestal plaats vlak voor de eisprong. Vervolgens wordt 48 uur later, met behulp van de echo gekeken of de merrie werkelijk haar eisprong heeft gehad.

Vervolgbegeleiding

Wanneer de merrie werkelijk gedekt is wordt vervolgens op dag 18 gecontroleerd of de merrie werkelijk drachtig is geworden. Tevens wordt er gecontroleerd op tweelingdracht. Tweelingdracht leidt vaak op termijn tot sterfte van 1 of zelfs 2 veulens omdat de capaciteit van de placenta te kort schiet. Daarnaast is een geboorte van een tweeling vaak ook veel risicovoller voor het moederdier. In de meeste gevallen zal er bij tweelingdracht voor worden gekozen om de zwangerschap van 1 van de twee veulens te beëindigen. Dit wil echter niet zeggen dat er geen gezonde tweelingveulens geboren kunnen worden, maar relatief gaat het veel vaker mis.

Ongeveer 15% van de zwangerschappen eindigt helaas toch nog in de eerste 40 dagen van de dracht. Daarom is het belangrijk om op 4-6 weken dracht nogmaals een echo te maken.

De dracht

Een merrie draagt tussen de 335 en 360 dagen (of soms nog meer). De drachtlengte is van veel factoren afhankelijk waaronder gezondheid en voedingsstatus van het moederdier maar ook van het veulen, het ras en het geslacht van het veulen. Een dracht is onder te verdelen in drie fases ofwel trimesters. In de meeste gevallen verloopt de dracht, indien er na 4-6 weken een kloppend hartje is te zien, normaal. Helaas komt er soms in latere stadia van de dracht toch nog sterfte voor en krijgt de merrie een abortus. Indien u vermoedt dat uw merrie heeft verworpen (abortus) dan is het verstandig direct contact op te nemen met de dierenarts.

De geboorte

Ongeveer 2-3 weken voor de geboorte treden er veranderingen op bij de merrie welke een teken zijn voor de naderende geboorte. Men ziet vaak zwelling van het uier en wat vochtophoping onder de buik. De banden van de bilspieren verzakken waardoor de staartwortel hoger lijkt te zitten en de bilspieren verslappen. Dit laatste treedt meestal 1-2 dagen voor de geboorte op, net als het laten lopen van de biest (kegelen). De geboorte van een veulen duurt meestal slechts een minuut of 20.

De geboorte  bestaat uit twee stadia. Het eerste stadium is de ontsluiting. Tijdens dit stadium is de merrie onrustig, krabt in het stro, eet vaak niet meer zo veel, plast vaak en kijkt vaak om naar de buik. Daarna begint de merrie vaak te zweten, vooral op de hals. Soms kunnen al lichte weeën worden waargenomen. Na een tijdje ziet men de waterblaas uit de vagina verschijnen, deze knapt vaak waarna de merrie persweeën krijgt. Dit is het tweede stadium van de bevalling, de uitdrijving. De merrie gaat liggen. Vervolgens wordt de pootjesblaas zichtbaar met de twee pootjes en vervolgens de snuit. De uitdrijvingsfase duurt ongeveer 20 minuten.

In de meeste gevallen brengen merries het veulen probleemloos ter wereld. In ongeveer 6% van de gevallen is de hulp van een dierenarts nodig. Wanneer u vindt dat de geboorte van het veulen niet vlot verloopt neem dan altijd direct contact met ons op.